terapia wygaszania ruchów INPP

Terapia wygaszania odruchów INPP i terapia SI jako wsparcie w terapii widzenia

Zaburzenia koncentracji uwagi, trudności z nauką (wolne tempo czytania, pisania, gubienie się w tekście, omijanie linijek, trudności z przepisywaniem i odwzorowywaniem), zaburzenia równowagi, koordynacji ruchowej, koordynacji oko-ręka, trudności z wyczuciem przestrzeni to częste powody, dla których dzieci trafiają do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej i do placówek diagnozujących zaburzenia rozwoju.

Co jednak zrobić, jakie oddziaływania zastosować w sytuacji, w której nie stwierdza się problemów okulistycznych, laryngologicznych i audiometrycznych, w której neurolog także nie zauważa trudności, w której od strony medycznej wszystko jest w porządku, a jednak dziecko boryka się z wymienionymi wyżej problemami?

W swojej pracy, w zależności od wieku dziecka i jego możliwości, wykorzystuję wtedy metodę integracji sensorycznej lub wygaszania odruchów według INPP. To metody pracujące na przyczynach, a nie na objawach zaistniałego problemu.

Najpierw wykonuje się pełną diagnozę, na którą składają się: wywiad z rodzicem (kluczowe pytania dotyczące ciąży, porodu i pierwszego roku życia dziecka), obserwacja kliniczna (podczas której, także sprawdza się także motorykę oka) oraz testy południowo-kalifornijskie w przypadku terapii integracji sensorycznej bądź obserwacja w kierunku występowania w pełni niezintegrowanych odruchów pierwotnych i w pełni nie niewykształconych odruchów posturalnych w przypadku terapii wygaszania odruchów według INPP.

Częstą przyczyną trudności rozwojowych są zaburzenia przetwarzania procesów sensomotorycznych układu przedsionkowego, proprioceptywnego, dotykowego i wzrokowego.

Procesy te wpływają na mechanizmy posturalne, których najintensywniejszy okres rozwoju przypada na pierwsze miesiące życia dziecka. Mechanizmy posturalne/kontrola ruchu to fundament naszego rozwoju motorycznego i poznawczego. Aby nastąpił rozwój kontroli ruchu, powinny kolejno po sobie wystąpić poszczególne jego etapy:

  • ruchomość,
  • stabilność,
  • kontrolowana ruchomość,
  • umiejętność ruchowa.

Stabilność pojawia się w wyniku prawidłowego napięcia mięśni szyi, grzbietu, brzucha oraz współkurczu tych mięśni. Należy także wspomnieć, że prawidłowy rozwój kontroli ruchu i postawy nie mógłby pojawić się bez prawidłowo zachodzących reakcji posturalnych.

Natomiast na rozwój reakcji posturalnych mają także wpływ odruchy toniczne: toniczny odruch błędnikowy (TOB), asymetryczny toniczny odruch szyjny (ATOS) oraz symetryczny toniczny odruch szyjny (STOS).

Odruchy pierwotne (prymitywne) TOB i ATOS zaczynają się pojawiać w okresie życia prenatalnego. Powinny rozwinąć się u dziecka, które jest gotowe do porodu. Odruchy te wspierają dziecko w procesie narodzin oraz w pierwszych miesiącach życia i stanowią pewnego rodzaju trening wspierający rozwój ruchów dowolnych i bardziej złożonych umiejętności. Odruchy pierwotne to odpowiedź na bodźce sensoryczne: dotykowe, przedsionkowe, wzrokowe i słuchowe. Integrują się przez wyższe ośrodki rozwijającego się mózgu w pierwszych sześciu miesiącach życia.

W wyniku rozwijającego się mózgu i integracji sensorycznej następuje integracja (wyhamowanie) odruchów pierwotnych, które pozwalają na prawidłowy przebieg reakcji posturalnych i rozwój motoryczny, sensoryczny oraz percepcyjno-poznawczy człowieka.

W efekcie braku doświadczeń sensorycznych, przedwczesnego porodu, uszkodzeń układu nerwowego, zaburzeń integracji sensorycznej odruchy mogą nie zostać w pełni zintegrowane, wyhamowane, co w konsekwencji wpłynie na zaburzenia rozwojowe.

TOB (toniczny odruch błędnikowy)

Pojawia się w okresie życia płodowego, w pełni obecny podczas porodu, jego integracja następuje w czwartym miesiącu życia, kiedy dziecko osiąga stabilizację ciała i kontrolę głowy. Odruch TOB wpływa na prawidłowe napięcie posturalne i przeciwstawianie się sile grawitacji. Wspomaga rozwój równowagi, napięcia mięśniowego i propriocepcję.

Przedłużające się działanie TOB wpłynie m.in. na:

  • zaburzenie rozwoju reakcji nastawczych głowy (ustawienie głowy i oczu kontrolowane jest przez łuk odruchu przedsionkowo-ocznego);
  • ­zaburzenie równowagi, które powstanie w wyniku niewłaściwych informacji wzrokowych oraz nieprawidłowego napięcia mięśniowego;
  • zaburzenie układu wzrokowego i stabilizację oczu;
  • zaburzenie konwergencji;
  • pojawianie się choroby lokomocyjnej;
  • chodzenie na palcach;
  • ­zablokowanie wykształcenia się odruchu STOS;
  • zaburzenie mechanizmów postawy, przyczyniając się do kompensacji ustawienia głowy względem tułowia;
  • osłabienie wytrzymałości mięśniowej;
  • zaburzenia okoruchowe (percepcji wzrokowej) – postrzeganie głębi, odróżnianie figury od tła, problemy z orientacją przestrzenną;
  • pojawienie się niepewności grawitacyjnej – przejaw nadwrażliwości przedsionkowej, polegający na nieprawidłowej modulacji informacji przedsionkowych pochodzących z receptorów ruchu liniowego.

ATOS (asymetryczny toniczny odruch szyjny)

Pojawia się w osiemnastym tygodniu życia płodowego, obecny podczas porodu, jego integracja następuje w szóstym miesiącu życia. Podczas życia płodowego ułatwia poruszanie się, wpływając na rozwój napięcia mięśniowego, a także stymuluje układ przedsionkowy. ATOS aktywuje się w wyniku ruchu głowy na boki, powodując wyprostowanie kończyny po stronie twarzowej i zgięcie kończyny po stronie potylicznej.

Niewyhamowany odruch ATOS przyczyniać się będzie m.in. do:

  • zaburzenia równowagi w wyniku ruchu głowy;
  • zaburzenia koordynacji oko-ręka (w szczególności podczas pisania);
  • zaburzenia ruchów wodzących w poziomie;
  • ­zaburzenia ruchów naprzemiennych;
  • zaburzenia percepcji wzrokowej przy odtwarzaniu kształtów symetrycznych.
terapia wygaszania ruchów INPP

STOS (symetryczny toniczny odruch szyjny)

Pojawia się między szóstym a dziewiątym miesiącem życia, a jego integracja następuje około trzech miesięcy później. Pomaga dziecku w przezwyciężaniu siły grawitacji w pozycji klęku podpartego z leżenia na brzuchu. Pomaga w wyhamowaniu TOB-u i przyczynia się do umiejętności poruszania się w czworakach. Ruch głowy w pionie (góra-dół) aktywizuje górną i dolną część ciała. Ruch głowy do tyłu przyczynia się do ugięcia nóg i wyprostowania rąk, zaś zgięcie głowy w dół powoduje zgięcie rąk i wyprost nóg.

Niewyhamowany STOS może powodować m.in.:

  • brak czworakowania i występowanie nieprawidłowych wzorców ruchu – zamiast czworakowania naprzemiennego dziecko przesuwa się na pupie, przyciąga się na rękach (ręce do przodu, a nogi się dosuwają; ręce do przodu, jedna noga się ugina, a druga jest dosuwana);
  • ­zaburzenia akomodacji;
  • ­zaburzenia koordynacji górnej i dolnej części ciała;
  • ­zaburzenia koordynacji oko-ręka;
  • osłabione wodzenie w pionie;
  • wolne tempo podczas przepisywania.

Dla rozwoju procesów sensorycznych oraz funkcji wzrokowych duże znaczenie ma również odruch MORO, który jest odruchem pierwotnym, ale nie należy do odruchów posturalnych.

terapia wygaszania ruchów INPP

MORO

Pojawia się w dziewiątym tygodniu po zapłodnieniu, jest aktywny podczas porodu, jego wygaszanie następuje między drugim a czwartym miesiącem życia. Czynniki, które mogą wywołać reakcję odruchową, to m.in. nagłe i niespodziewane wydarzenie, stymulacja błędnika, dźwięki, nagły ruch lub zmiana światła w polu widzenia, ból, zmiana temperatury, nagły dotyk.

Niewyhamowany odruch MORO może powodować:

  • trudności związane z funkcjonowaniem układu przedsionkowego (choroba lokomocyjna, zaburzona równowaga i koordynacja);
  • trudności związane z motoryką oka i percepcją wzrokową, na przykład brak selekcji bodźców;
  • osłabioną reakcję źrenic na światło, przyczyniając się tym samym do nadwrażliwości wzrokowej na bodźce świetlne; podobne objawy mogą występować przy zaburzonej pracy akomodacji – jeśli pracujemy nad akomodacją i poprawa jest krótkotrwała lub jej nie ma, może to być efekt niezintegrowanego odruchu MORO;
  • dezorientację słuchową, nadwrażliwość słuchową, alergie, obniżoną odporność – związane są one z podwyższonym stężeniem hormonów stresu: kortyzolem i adrenaliną, co może zaburzać także funkcje wzrokowe, w tym akomodację.

Terapia INPP wygaszania odruchów to praca związana z określonymi ćwiczeniami fizycznymi ułożonymi w odpowiednim indywidualnym programie integrującym odruchy, które zaleca się po przeprowadzeniu pełnej diagnozy. Podczas tego programu bazujemy na układzie proprioceptywnym, przedsionkowym i dotykowym. Terapia przeprowadzana jest w domu. Zestaw ćwiczeń przekazywany jest do realizacji na około sześć tygodni. Po tym czasie przeprowadzana jest konsultacja w kierunku weryfikacji postępów i ewentualnej zmiany zestawu ćwiczeń integrujących.

Ćwiczenia są celową i ukierunkowaną aktywnością ruchową, która ma doprowadzić do integracji odruchów, a tym samym poprawia umiejętności koordynacyjne, posturalne i równoważne ciała, wpływając tym samym na poprawę mechanizmów posturalnych i motorykę oka.

Poniżej przedstawiam studium przypadku prowadzony metodą INPP (pięć tygodni pracy).

Chłopiec, lat 5,5.

Powód diagnozy: Trudności w zakresie skupienia uwagi, niechęć do malowania i czynności manualnych, osłabiona koordynacja ruchowa.

Wyniki diagnozy: w pełni niezintegrowany toniczny odruch błędnikowy (brak umiejętności przyjęcia pozycji zgięciowej, trudności z utrzymaniem pozycji wyprostnej), zaburzenia motoryki oka, trudności w izolacji ruchów oczu od ruchów głowy, trudności z fiksacją wzrokową, zaburzona praca motoryki małej.

Na pięć tygodni chłopiec otrzymał następujące zalecenia:

  • masaż całego ciała w celu pobudzenia receptorów czucia’
  • ćwiczenie stymulujące układ przedsionkowy w pozycji stojącej, wzmacniające obręcz barkową,
  • ćwiczenie integrujące toniczny odruch błędnikowy.

Po pięciu tygodniach nastąpiła wizyta kontrolna, podczas której rodzice przyznali, że nie udało im się wykonywać ćwiczeń codziennie.

Efekt: lepsza kontrola postawy, wzmocnienie mięśni szyi, co w konsekwencji wpłynęło na lepszą fiksację wzrokową.

Na spotkaniu diagnostycznym i konsultacyjnym chłopiec miał do przerysowania figury A. E. Tanslaya.

Terapia wygaszania odruchów INPP
Figury A. E. Tanslaya

Próba na spotkaniu diagnostycznym:

Terapia wygaszania odruchów INPP

Próba po pięciu tygodniach:

Terapia wygaszania odruchów INPP

Ćwiczenia integrujące nie zawierają ćwiczeń funkcji wzrokowych. Mimo to widać, że jakość przerysowanych figur poprawiła się, poprawiła się orientacja przestrzenna – rozplanowanie rysunku na kartce.

Rodzice sami zauważyli, że syn lepiej rysuje i mogą odczytać, co narysował.

Powyższa prezentacja wskazuje, że u części dzieci mających zaburzania funkcji wzrokowych powinno wyjść się od zupełnie innych stymulacji i ćwiczeń rozwojowych niż te, które może zaoferować ortoptyka. Przyczyna zaburzeń funkcji wzrokowych może leżeć w zaburzeniach mechanizmów posturalnych, integracji sensorycznej, w pełni niezintegrowanych odruchach.

Uważam, że nasze specjalizacje bardzo dobrze się uzupełniają.

Autor: Ewelina Rosłonek

O AUTORCE:

Jestem pedagogiem specjalnym oraz terapeutą: integracji sensorycznej, wygaszania odruchów INPP, integracji bilateralnej, terapii ręki i funkcji wzrokowych. Ukończyłam także kurs z zakresu syndromu KISS (odblokowanie kręgów szyjnych) i dwa stopnie kursu terapii czaszkowo-krzyżowej. Wciąż poszukuję odpowiedzi na nurtujące mnie pytania o przyczyny zaburzeń rozwojowych u dzieci i staram się odnajdywać sposoby na poprawę funkcjonowania swoich najmłodszych pacjentów.

Na co dzień pracuję w Łodzi w Ewelina Rosłonek & Partnerzy, gdzie stawiam diagnozy i prowadzę terapie. Współpracuję z fizjoterapeutami, trenerami emocji, zachowań i komunikacji. Organizuję i prowadzę szkolenia własnego autorstwa, a także zapraszam do współpracy innych wykładowców z innych dziedzin w ramach  www.proprio.pl.

Terapia wygaszania odruchów INPP

Książka „Mechanizmy posturalne a funkcje wzrokowe” pozwoli Ci zrozumieć, czym jest „fundament” naszego rozwoju, czym są mechanizmy posturalne, jak się rozwijają i dlaczego spełniają kluczową rolę w naszym życiu.

Jest to praktyczny przewodnik dla wszystkich, którzy pracują z dziećmi, diagnozują je i szukają odpowiedzi na pytanie, co można jeszcze zrobić dla małego pacjenta i do jakiego specjalisty go odesłać, by ich praca miała lepszy/trwalszy efekt.

Znajdziesz tu wskazówki, na co zwrócić uwagę podczas obserwacji dziecka, by odkryć, jakie kompensacje potrafi ono wytworzyć, chcąc „ukryć” swoje trudności. Dowiesz się, na co mogą wskazywać kompensacje w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych. Zapoznasz się z badaniami przesiewowymi, które wspomogą Twoją obserwację diagnostyczną. Otrzymasz propozycje ćwiczeń pozytywnie wpływających na wzmacnianie mechanizmów posturalnych.

Tags:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *